Rozpoczynając zatrudnienie pracownika w Norwegii, pracodawca powinien zwrócić uwagę nie tylko na samą formę umowy, ale również na zasady dotyczące okresu próbnego, czyli prøvetid. Dla polskiego przedsiębiorcy może być to szczególnie istotne, ponieważ norweski model różni się od rozwiązania znanego z polskiego prawa pracy.
W Norwegii prøvetid nie jest odrębnym rodzajem umowy o pracę. Stanowi element umowy zawieranej z pracownikiem. Możliwe jest więc zatrudnienie osoby od pierwszego dnia na czas nieokreślony (fast ansettelse) i jednoczesne ustalenie sześciomiesięcznego okresu próbnego.
Po zakończeniu tego okresu nie trzeba podpisywać nowej umowy. Zmienia się jedynie status uzgodnionego okresu próbnego – sama umowa o pracę nadal obowiązuje.
Jak długo można ustalić okres próbny?
Podstawowa zasada wynikająca z norweskiego prawa pracy zakłada, że prøvetid może trwać maksymalnie 6 miesięcy. Nie oznacza to jednak obowiązku ustalania go zawsze na pół roku. Pracodawca i pracownik mogą uzgodnić krótszy okres albo zdecydować, że okres próbny nie będzie stosowany.
Przy zatrudnieniu na czas określony (midlertidig ansettelse) obowiązuje dodatkowe ograniczenie. Okres próbny nie może przekroczyć połowy czasu, na jaki została zawarta umowa.
Oznacza to, że długość prøvetid powinna być ustalona z uwzględnieniem zarówno rodzaju zatrudnienia, jak i obowiązujących ograniczeń.
Prøvetid nie pojawia się automatycznie
Samo rozpoczęcie pracy przez nowego pracownika nie oznacza jeszcze, że obowiązuje go okres próbny. Jeżeli pracodawca chce zastosować prøvetid, powinien odpowiednio uregulować tę kwestię w dokumentacji pracowniczej.
Okres próbny powinien zostać uzgodniony na piśmie i wskazany w umowie o pracę. Dokument powinien również określać czas jego trwania.
W standardowym wzorze umowy o pracę przygotowanym przez Arbeidstilsynet okres próbny został przewidziany jako jeden z elementów, które mogą znaleźć się w umowie. Nie ma więc potrzeby tworzenia najpierw osobnej „umowy próbnej”, a następnie kolejnego dokumentu dotyczącego właściwego zatrudnienia.
Pracownik może od początku otrzymać umowę na czas nieokreślony (fast ansettelse), w której zostanie zapisany uzgodniony prøvetid.
Norweski okres próbny a polskie rozwiązania
Różnica pomiędzy systemem norweskim i polskim jest tutaj szczególnie widoczna.
W Polsce funkcjonuje umowa o pracę na okres próbny jako odrębny rodzaj umowy. Po jej zakończeniu strony mogą zdecydować o zawarciu kolejnej umowy, na przykład na czas określony albo nieokreślony.
W Norwegii prøvetid nie działa według tego schematu. Jest częścią właściwego stosunku pracy. Dlatego rozwiązanie polegające na podpisaniu najpierw umowy „na próbę”, a następnie kolejnej umowy, nie powinno być automatycznie przenoszone z polskiej praktyki do norweskiej dokumentacji.
Przykładowo pracownik może rozpocząć zatrudnienie na podstawie umowy na czas nieokreślony z zapisanym sześciomiesięcznym okresem próbnym. Po sześciu miesiącach nie trzeba przygotowywać nowej umowy. Nadal obowiązuje ta sama umowa o pracę.
Co dzieje się w przypadku wypowiedzenia?
Prøvetid ma również znaczenie dla zasad wypowiedzenia umowy. Jeżeli okres próbny został prawidłowo uzgodniony, co do zasady obowiązuje 14-dniowy okres wypowiedzenia zarówno dla pracownika, jak i pracodawcy.
Od tej zasady mogą występować inne ustalenia wynikające z pisemnych postanowień stron albo z układu zbiorowego pracy (tariffavtale).
Istotny jest również moment rozpoczęcia biegu tego terminu. W przypadku wypowiedzenia złożonego podczas okresu próbnego 14 dni liczy się od dnia otrzymania wypowiedzenia przez drugą stronę. Jest to rozwiązanie inne niż ogólne zasady dotyczące okresów wypowiedzenia w Norwegii.
Sam okres próbny nie oznacza jednak, że pracodawca może zakończyć zatrudnienie całkowicie dowolnie.
Z jakich powodów można wypowiedzieć umowę podczas prøvetid?
Norweskie przepisy wiążą wypowiedzenie w okresie próbnym z określonymi okolicznościami. Mogą one dotyczyć między innymi:
- przystosowania pracownika do wykonywanej pracy (tilpasning til arbeidet),
- jego kompetencji zawodowych (faglige dyktighet),
- rzetelności i wiarygodności (pålitelighet).
Prøvetid pozwala zatem ocenić, jak pracownik radzi sobie z powierzonymi obowiązkami, czy odpowiednio odnajduje się na stanowisku oraz czy posiada wymagane kompetencje.
Nie oznacza to jednak całkowitej swobody w rozwiązaniu umowy. Z tego powodu znaczenie ma nie tylko prawidłowy zapis w umowie, ale również sposób organizacji zatrudnienia w czasie trwania okresu próbnego.
Jasne przedstawienie oczekiwań wobec pracownika, właściwe wdrożenie oraz reagowanie na pojawiające się problemy mogą mieć znaczenie w sytuacji, gdy w trakcie prøvetid pojawią się trudności związane z wykonywaniem pracy. W razie potrzeby istotne może być także ich dokumentowanie.
Czy okres próbny można wydłużyć?
W określonych przypadkach prøvetid może zostać przedłużony o czas nieobecności pracownika. Nie następuje to jednak automatycznie. Muszą zostać spełnione określone warunki.
Już przy rozpoczęciu zatrudnienia pracodawca powinien pisemnie poinformować pracownika o możliwości przedłużenia okresu próbnego. Jeżeli dojdzie do przedłużenia, pracownik powinien otrzymać pisemną informację jeszcze przed zakończeniem pierwotnie ustalonego prøvetid.
Istotne jest również to, z jakiego powodu pracownik był nieobecny. Okres próbny nie może zostać przedłużony w ten sposób, jeżeli nieobecność została spowodowana przez pracodawcę.
Na jakie elementy umowy powinien zwrócić uwagę polski przedsiębiorca?
Przy zatrudnianiu pracowników w Norwegii problemem może być korzystanie z dokumentów przygotowanych wcześniej według polskich zasad. Samo przetłumaczenie polskiego wzoru umowy nie oznacza bowiem, że dokument odpowiada wymaganiom obowiązującym w Norwegii.
Norweska umowa o pracę powinna być dostosowana do wymagań arbeidsmiljøloven oraz charakteru konkretnego zatrudnienia.
Dotyczy to nie tylko prøvetid, ale również takich kwestii jak czas pracy, wynagrodzenie, dodatki, urlop, feriepenger czy zasady wypowiedzenia.
W przypadku okresu próbnego szczególnie ważne jest ustalenie, czy strony w ogóle go stosują, jaki będzie jego czas trwania oraz jakie zasady będą obowiązywać podczas jego trwania.
Prøvetid – najważniejsze zasady w jednym miejscu
Norweski okres próbny różni się od rozwiązania znanego z polskiego prawa pracy przede wszystkim tym, że nie tworzy osobnej umowy o pracę. Może zostać wpisany bezpośrednio do standardowej umowy, również tej zawartej na czas nieokreślony.
Co do zasady prøvetid może trwać maksymalnie 6 miesięcy, natomiast przy umowie na czas określony nie może przekraczać połowy okresu zatrudnienia. Powinien zostać uzgodniony na piśmie i wskazany w umowie.
Podczas prawidłowo ustalonego okresu próbnego obowiązują szczególne zasady wypowiedzenia, w tym co do zasady 14-dniowy okres wypowiedzenia. Nie oznacza to jednak możliwości dowolnego zakończenia zatrudnienia, ponieważ wypowiedzenie w okresie próbnym powinno być związane z określonymi przesłankami.
Dla polskiego pracodawcy najważniejsze jest więc prawidłowe przygotowanie norweskiej umowy i unikanie automatycznego przenoszenia polskiego modelu okresu próbnego do norweskich dokumentów pracowniczych.
Twoje Autoryzowane Biuro Księgowe w Norwegii
+47 939 82 173